Siri imefichuka, tumegawanyika!

MCHAKATO wa kuelekea kuandika Katiba mpya ya taifa letu umefichua siri kubwa ya Watanzania: Tumegawanyika! Hatuiangalii Katiba mpya kwa jicho moja la utaifa, bali tunaiangalia kisiasa, kidini na kijamii. Vyama vya siasa vinataka kuhakikisha Katiba inalinda maslahi, sera, malengo na matumaini ya vyama vyao; tumeshuhudia hivi karibuni vyama vya siasa vikipigana vikumbo Ikulu kuwasilisha maoni juu ya mchakato wa Katiba mpya kana kwamba Tanzania haina Bunge na vyombo vingine vya uwakilishi.

Viongozi wa dini nao hawako nyuma, Waislamu wanataka Katiba mpya izungumze wazi juu ya Umoja wa Nchi za Kiislamu (OIC) na Mahakama ya Kadhi na mambo mengine muhimu zaidi kwa waumini wa dini hiyo. Wakristu nao wanataka Katiba mpya ‘inahakikisha’ hakuna ndoa za mashoga na kwamba suala la Mahakama ya Kadhi lisiingizwe kwenye Katiba hiyo; wanapenda kuona Katiba mpya inabeba maadili ya dini yao.

Makundi yanayopigania haki za binadamu na usawa wa jinsia wanataka Katiba mpya kuzingatia haki za makundi mbalimbali. Mchakato wa kuitafuta Katiba mpya umeifichua siri hii kubwa ya ufa mkubwa katika umoja wa taifa letu.

Kama miaka 15 iliyopita niliandika sana juu ya hekalu. Kwamba Watanzania tunahitaji hekalu. Kwamba tunahitaji kitu cha kutuunganisha kama taifa. Kwamba tunahitaji kitu ambacho kila Mtanzania atalazimika kupiga magoti na kunyenyekea kwa uaminifu na kutoa moyo wake, akili zake, nguvu zake na kila kitu chake kwa heshima na utukufu wa hekalu letu. Kwamba hekalu hili lisiwe na dini, madhehebu wala makabila. Hekalu la Watanzania wote. Wakati nikiandika haya, kuna watu walifikiri nimechanganyikiwa, kuna watu walifikiri nataka watu wote wawe Wakristu.

Wakati ule baadhi ya watu walikuwa na upofu wa kutoona mbali, maana tulikuwa na Baba wa Taifa, Mwalimu Julius Nyerere. Kwa kipaji chake, hekima na busara, aliweza kuzima kwa nguvu zote zinazoashiria dalili mbaya za kuligawa taifa letu. Daima alikuwa mkali kama pilipili, pale mtu, watu au kikundi cha watu kilipoonyesha dalili yoyote ya kutaka kuleta mgawanyiko.

Tunakumbuka kundi maalumu la wabunge, marufu kwa jina la G-55, tunakumbuka matukio yaliyomlazimisha Mwalimu kuandika kitabu  juu ya hatima ya taifa letu, tunakumbuka jinsi Mwalimu alivyokemea kwa nguvu zote Uzanzibari na Uzanzibara, tunakumbuka jinsi Mwalimu alivyotaifisha shule za kidini ili watoto wote wa Tanzania, wapate elimu bila ya ubaguzi.

Kwa vile Mwalimu, aliyazima, watu walifikiri tunaweza kuendelea hivyo milele. Mbaya zaidi ni kwamba “upofu” huu unaendelea hadi leo hii.

Hoja yangu kubwa wakati nikisisitiza umuhimu wa hekalu ilikuwa kwamba hatuwezi kuendelea bila kuwa na kitu  cha kutuunganisha. Kwamba, hatuwezi kuendelea bila ya kuwa na kitu cha kujenga uzalendo wetu na kuchochea mshikamano miongoni mwetu. Ingawa Mwalimu, aliweza kutuunganisha, tulihitaji kitu fulani cha kudumisha mshikamano wetu hata baada ya kifo chake; kitu  cha kuweza kutukumbusha daima kwamba ni lazima kutanguliza Utanzania wetu zaidi ya kitu kingine kile.

Mbali na Muungano wetu kuyumba baada ya kifo cha Mwalimu, matukio mengine ya kidini kama vile OIC na Mahakama ya Kadhi, yanayochomoza kwa nguvu zote wakati huu wa mchakato wa Katiba mpya, yameonyesha kwamba mshikamano wetu kama taifa umejengwa mchangani. Msingi si imara!

Wakati mjadala wa Mahakama ya Kadhi ukijadiliwa bungeni, jambo hili la mgawanyiko lilijionyesha wazi. Wabunge Wakristu, walitupitilia mbali tofauti zao za vyama vya siasa na kushikamana kupinga hoja ya Mahakama ya Kadhi.

Wabunge Waislamu nao walitupilia mbali tofauti zao za vyama vya siasa na kushikamana kutetea hoja ya Mahakama ya Kadhi. Hakuna mbunge, mbali ya Zitto Kabwe, aliyeonyesha kuwa na msimamo wa kati kimjadala, na kujadili hoja hizo “Kitanzania”.

Kinachoshangaza na kusikitisha ni kwamba hoja hizi zinajadiliwa kwa misingi ya kidini. Hazijadiliwi kwa misingi ya “utaifa” kwa misingi ya “Utanzania”. Tunajigawa kwenye makundi mawili ya Waislamu na Wakristu na kuwaacha nje Watanzania ambao wanamwabudu Mungu kwa dini zao za jadi. Ingawa, mara nyingi kuna kiburi cha “udini” kwa maana ya dini hizi za kigeni, kuna Watanzania waliobaki na dini zao za jadi. Hawa nao ni Watanzania, ni lazima wawe na haki zote za kikatiba kama Watanzania wengine. Kuwatupa nje ya mjadala huu, ambao baadaye utamgusa kila Mtanzania, ni makosa makubwa!

Wakristu wanashindwa kuelewa ni kwa nini Mahakama ya Kadhi, iendeshwe kwa fedha za Serikali, fedha za walipa kodi ambao ni Waislamu, Wakristu na wale wanaoamini kwa dini za jadi. Waislamu nao wanashikilia hoja ya kwamba hospitali teule kwenye wilaya mbalimbali ni za Wakristu na zinaendeshwa kwa fedha za Serikali. Zinaendeshwa kwa fedha ya walipa kodi ambao ni Waislamu ,Wakristu na wale wanaoabudu kwa dini za jadi.

Tunaweza kujiuliza: Je, hospitali hizi teule zinawatibu Wakristu peke yao? Je, hospitali hizi  teule zinaajiri Wakristu peke yao? Kwa nini tusiangalie huduma zinazotolewa kwa Watanzania wote? Je, mtu anapokwenda kutibiwa anaulizwa dini yake?

Kuna malalamiko kutoka kwa Waislamu kwamba Serikali imejaa Wakristu. Na kuna malalamiko mengine kwamba Rais Jakaya Kikwete, amewajaza Waislamu serikalini. Nina shaka kama hili ni kweli. Lakini hata hivyo, kwa nini tuangalie dini ya mtu badala ya kuangalia utendaji wake. Je, Wakristu na Waislamu hao waliojazwa serikalini wana sifa? Je, wanafanya kazi kwa moyo wa kizalendo? Je, wanatoa huduma kwa kuangalia kwanza dini ya mtu?

Kuna malalamiko kwamba vyuo vikuu vinachukua namba kubwa ya Wakristu. Hili kweli? Na kama ni kweli, je, Wakristu hawa wana sifa au wanaingizwa bila sifa? Na kama wana sifa, kwa nini tusiwaangalie kama Watanzania badala ya kuwaangalia kama Wakristu. Na wasomi hawa wanapohitimu je, wakifanya kazi, wanatoa huduma kwa Wakristu peke yao au wanatoa huduma kwa Watanzania wote?

Kuna hatari ya kufikiri kwamba Mwislamu wa Kenya, Uganda, Rwanda na Burundi na nchi nyingine, ni muhimu zaidi kwa Mwislamu wa Tanzania, kwa sababu ya dini – kuzidi Mkristu wa Tanzania. Vile vile kwa upande mwingine Mkristu wa Tanzania, atakuwa na undugu wa karibu na Mkristu wa Kenya, Uganda, Rwanda, Burundi na nchi nyingine, kwa sababu ya dini – kuliko Mwislamu wa Tanzania. Maana tunapotanguliza dini, hakuna mipaka; kama ni kutanguliza dini, yeyote mwenye imani kama yako, ni muhimu kuliko jirani yako mwenye dini tofauti na ya kwako. Hatari hii ni sawa na kifo kwa utaifa wetu.

Ni kipi kinatufanya kuwa Watanzania? Ni dini zetu za kigeni tulizozipokea zaidi ya miaka 100 iliyopita, au ni  “uzawa” wetu unaokwenda nyuma maelfu ya miaka? Ni kipi kinachotangulia? Ni dini zetu za kigeni au ni utaifa wetu? Tukijibu maswali haya, hatuwezi tena kuwa na dukuduku na masuala ya kidini kama vile OIC na Mahakama ya Kadhi.

Kwenye maandishi yangu ya nyuma, nilishadokeza kwamba dini hizi za kigeni ziliingia na kupokewa ‘kiushabiki’. Nikimaanisha theolojia ya dini hizi haikufundishwa kwa waumini. Viongozi wa dini hizi waliifanya theolojia, kuwa ni siri. Masuala mazito ya dini yanabaki kuwa wazi kwa viongozi na kuwaacha waumini walei katika giza nene. Matokeo yake zinapoibuka hoja nzito za kidini kama hizi za OIC, Mahakama ya Kadhi, Ubalozi wa Baba Mtakatifu nchini Tanzania – na mambo mengine magumu kama Utatu mtakatifu, Ubikira wa Maria Mama wa Yesu, Roho Mtakatifu na Maisha ya useja, mijadala inatawaliwa na ushabiki kama ule wa kwenye viwanja vya mpira. Hakuna hoja za kitheolojia zinazotolewa na waumini walei.

Mfano, Wakristu wote wanaikataa OIC na Mahakama ya Kadhi, lakini hakuna anayeweza kutoa sababu za kitheolojia kutetea msimamo huo. Wanakataa kwa kufikiri kwamba tukiikubali OIC, sote tutalazimishwa kuwa Waislamu. Wanakataa Mahakama ya Kadhi, kwa kufikiri kwamba italeta sharia kama ile ya Somalia na Nigeria.

Hoja ninayoijenga ni kwamba, ni lazima tuwe na kitu cha kutuuganisha kama taifa. Tusitangulize dini zetu, bali tutangulize utaifa wetu. Mtanzania Mwislamu, akiwa serikalini au akiwa anafanya kazi yoyote ya kitaifa, tuamini kwamba anaifanya kazi hiyo kama Mtanzania na wala si kama Mwislamu. Mkristu Mtanzania, akifanya kazi au akiongoza Serikali tuamini kwamba anafanya kazi hiyo kama Mtanzania na wala si kama Mkristu.

Tukiendekeza udini tunaweza kufikia hatua ya kuligawanya taifa vipande viwili, kama zilivyofanya nchi nyingine za kiafrika. Tunahitaji hekima na busara za viongozi wetu wa dini (dini zote hata na zile za jadi) na viongozi wetu wa Serikali.

Tukishapata kitu cha kutuunganisha kama taifa, ni lazima tuwe na vipaumbele vya taifa. Kila Mtanzania hata na mwendawazimu afahamu kwamba kitu fulani ni kipaumbele cha taifa. Hadi sasa inatia shaka kama kweli kuna vipaumbele vya taifa. Ukiangalia jinsi tunavyoshughulikia kilimo chetu, huwezi kusema kwamba hiki ni kipaumbele cha taifa. Bado tunatumia jembe la mkono na kumsubiri Mwenyezi Mungu, atuletee mvua. Hatupanui mashamba yetu, kule Kagera, mibuni na migomba iliyopandwa na Babu zetu ndiyo hiyo hiyo hadi leo hii. Ukiangalia afya, miundombinu, nishati, elimu na mengine, huwezi kusema kitu fulani ni kipaumbele cha taifa.

Nchi ya Cuba iliweka elimu, kilimo, afya na nishati kama vipaumbele vya taifa. Leo hii Cuba inabadilishana madaktari kwa mafuta. Inatoa madaktari, inapata mafuta. Sukari, inayozalishwa Cuba inaweza kuendesha bajeti ya Serikali. Leo hii Cuba wana uwezo wa kuwa na daktari kila kijiji, wamesambaza umeme na maji karibu asilimia 90 ya nchi nzima.

Nimetoa mfano wa Cuba, lakini kuna nchi kama India, ambazo zimefanya elimu kuwa kipaumbele cha kwanza – na zimewekeza kwenye elimu, kiasi kwamba sasa India, iko mstari wa mbele kwa mambo ya teknolojia.

Juzi, pale eneo la Tabata relini Dar es Saalm, nilishuhudia kwa macho watoto wanne wa shule wakisukumwa kwenye daladala na kuanguka na kuumia vibaya. Tatizo hili la kuwasukuma watoto wa shule kwenye daladala ni la miaka mingi. Limezungumzwa, limejadiliwa bungeni, limetangazwa na kuandikwa kwenye vyombo vya habari. Hakuna kinachofanyika. Watoto wanasukumwa, wanaumizwa, wanakufa, wanaachwa kwenye vituo vya daladala. Kwa vile Serikali yetu ni masikini, ndiyo maana tatizo hili halishughulikiwi au ni kwa vile elimu na watoto wetu si kati ya vipaumbele vya taifa letu?

Mikopo ya elimu ya juu imekuwa ni tatizo. Lakini kama elimu, ingekuwa ni kipaumbele cha taifa tungekubali kuchangia mikopo hii kwa kuongeza senti hamsini kwenye soda, bia, sigara na mafuta. Kila mkulima angekubali kukatwa senti hamsini kwa kila kilo ya zao analouza.

Wafugaji nao wangekubali kukatwa senti hamsini kwa kila mfugo wanaouza. Na hili lisingefanyika kila mara, maana mikopo ya elimu inazunguka – wanaomaliza wanalipa. Kwa njia hii tungeweza kuwapatia wanafunzi wote mkopo wa elimu kwa asilimia 100.

Wimbo kwamba Serikali haina fedha, hauna kikomo. Hakuna siku itakayotokea Srikali ikawa na fedha. Kazi ya kufanya kama kuna vipaumbele ni Serikali kubuni vyanzo vya mapato. Serikali yenye uwezo wa kuwashawishi watu wake kwamba ni masikini, ikibuni vyanzo vya mapato ni lazima wananchi waikubalie.

Tatizo la Tanzania, pamoja na ukweli kwamba vipaumbele vyetu haviko wazi ni kwamba Serikali yetu imeshindwa kuwashawishi wananchi wake kwamba ni masikini. Kama watu wawili wanaweza kuisababishia Serikali hasara ya bilioni 11 na wengine wakajichotea zaidi ya Sh. bilioni 123 Benki Kuu, na wengine kwa ujanja wakawa wanalipwa zaidi ya Sh. milioni 152 kwa siku, ni kiasi gani Serikali hii ni masikini?

Ingawa haikuandikwa popote, kwa kuangalia tu, mtu unaweza kusema kwamba kipaumbele namba moja katika taifa letu ni kuboresha maisha ya viongozi. Kuhakikisha wana usafiri mzuri, wana majumba mazuri, wana ulinzi wa kutosha, familia zao zinatunzwa vizuri, wanasafiri daraja la kwanza kwenye ndege na kutibiwa nchi za nje kila wanapokuwa na matatizo kiafya.

Umakini, fedha, juhudi zinazotumika kuhakikisha viongozi wetu wanaishi maisha mazuri – vingeelekezwa kwenye elimu, kilimo na nishati – taifa letu lingepiga hatua kubwa ya maendeleo. Kuna haja ya kutafuta kitu cha kutuunganisha kama taifa, na kuna kazi ya ziada ya kukaa chini na kupanga vipaumbele vya taifa. Mchakato wa kuandika Katiba mpya utuelekeze huko; kujenga  taifa moja lenye mshikamano na si kuendelea kutugawanya kwenye makundi ya kisiasa, kidini na kijamii.